Waarom de herfst rond 7 augustus begint

6 augustus 2016
Gele bladeren in de herfst

Vorige week zag ik op straat de eerste gele bladeren liggen. Propellerzaad van de esdoorn dwarrelde ook al naar beneden. Buiten was het zomers warm, jas en mouwen waren niet nodig. Viel de herfst vroeg dit jaar, extreem vroeg zelfs?

Zo’n gedachte zou je kunnen hebben als je vasthoudt aan de seizoensindeling die 21 september als begin van het najaar markeert. Zouden we ons niet bekommeren om vroeger of later, en van dag tot dag leven, dan vielen de bladeren op het moment dat de natuur er rijp voor was. Niet te vroeg of te laat, precies op tijd. We zouden simpelweg opmerken dat de natuur een nieuwe fase was ingegaan.

Een andere seizoensindeling

In Leven en werken in het ritme van de seizoenen (2008) legt Jaap Voigt uit waarom een andere seizoensindeling veel logischer is, beter weergeeft wat er in de natuur speelt. Hij baseert zich op de I Tjing, Het Boek der Veranderingen, en op een energiekalender die daarin staat beschreven. Dit boek uit de Chinese oudheid beschouwt het leven holistisch: alles is met elkaar verbonden en ook voortdurend aan verandering onderhevig. De energieën van yin en yang volgen elkaar op, houden elkaar in evenwicht zoals eb en vloed, nacht en dag. Ook in de seizoenen is deze beweging tussen yin en yang zichtbaar: in de lente neemt yang toe (en yin af), en in de herfst neemt yang weer af (en yin toe).

‘Yang is een expansieve kracht, is naar buiten gericht en naar boven, in de richting van een hoogtepunt, gaat naar beweging, naar volheid.
Yin is een contractie: een samentrekkende beweging, naar binnen gericht en omlaag, in de richting van een dieptepunt, beweegt naar stilstand, naar leegte.’

21 juni: hoogtepunt van yang

21 juni is de langste dag, en daarmee het hoogtepunt van de yangenergie, legt Voigt uit. Als gevolg is 21 juni ook het hoogtepunt van de zomer, niet het begin.

Een seizoen begint ongeveer 45 dagen vóór de 21e. Ongeveer, want de seizoensovergangen vinden geleidelijk aan plaats. De herfst begint dus ongeveer 45 dagen vóór 21 september, op 7 augustus, en eindigt ongeveer 45 dagen later, rond 6 november.

Dat de eerste vallende bladeren eind juli al te zien zijn, is zo opeens niet uitzonderlijk meer. De lente begint ook niet op 21 maart, maar al op 6 februari en dat klopt gevoelsmatig ook, let maar op.
Niet alleen de Chinezen hanteerden deze andere indeling. In veel Europese landen wordt van oudsher midzomer gevierd op 21 juni, en midwinter op 21 december. Het woord zegt het al.

In flow met de seizoenen

Voigt wijst erop dat we geneigd zijn de seizoenen te beschouwen als iets dat buiten ons plaatsvindt, waarmee we onszelf buiten de seizoenscyclus plaatsen. ‘Je beschouwt jezelf dan als een losstaand, zelfstandig en onafhankelijk individu dat het beginpunt van alles is. Je gaat ervan uit dat je beschikt over een grote mate van vrije wil en dat de wereld maakbaar is.’

‘Er is een doorgaande levensstroom, die er altijd is; die bezit van ons kan nemen en waar wij gehoor aan kunnen geven. Leven is een wonderbaarlijk proces dat door ons heen komt. Wat wij kunnen doen, is dit leven volgen.’

Onze lichamelijke en geestelijke gesteldheid is een uitdrukking van de cyclus van de seizoenen, schrijft Voigt. ‘Wij zijn belichamingen van dat ritme. In onze cultuur staat het denken vaak zó centraal dat we net kunnen doen alsof we losstaan van de seizoenen. Maar we doen er beter aan het denken en ervaren – en zelfs dat waarover we denken –ook aan te passen aan de wisseling van de seizoenen. Die komen namelijk door ons heen en ieder mens vult die met de kleur van zijn specifieke eigenheid.’

Door vast te houden aan de huidige seizoensindeling beleven we de seizoenen niet volledig: we missen het beginpunt en herkennen het hoogtepunt niet. ‘Er zit een faseverschil in van maar liefst zes weken! Als wij energetisch niet aanwezig zijn, heeft dat gevolgen voor ons handelen: het is vertraagd ten opzichte van het natuurlijk ritme.’

De energie van 7 augustus tot 7 september

Hoe je in het ritme van je natuur kunt leven beschrijft Leven & werken in het ritme van de seizoenen ook. Per maand zijn vijf pagina’s besteed aan de energie van de betreffende maand, en beschrijft Voigt hoe je kunt meebewegen met de levensstroom. Een samenvatting geven van wat er bij de maand augustus beschreven staat (de periode van 7 aug tot 7 sep), zou het boek ernstig tekort doen. Om toch een indruk te geven van wat je verwachten kunt, citeer ik enkele aanwijzingen:

  • ‘Je kunt in deze periode heel natuurlijk en vanzelfsprekend handelen. Je kunt je ook zonder schroom openstellen voor wat zich aandient, want zaken die niet bij je passen, handel je zonder moeite af.’
  • ‘Samenzijn met mensen, de sociale component in je leven, is nu van belang. Gevoelens van solidariteit, openheid en naastenliefde komen aan de orde.’
  • ‘Breng in deze tijd orde aan in je leven en werk door voor ‘ademende’ structuren te zorgen. Dat doe je bijvoorbeeld door in de indeling van je agenda een overzicht te maken over het hele najaar. Later in het jaar vang je daarmee de druk van buitenaf op. Je bereidt voor, je maakt je klaar en je ordent.’
  • ‘Word je onverhoeds met laagheid en bedreigingen geconfronteerd, houd dan afstand en trek je terug.’

Een aanrader dus, dit boek, als je wilt onderzoeken hoe je moeitelozer kunt leven.
Speciale vermelding verdienen de foto’s van Hapé Smeele die erin staan: werkelijk schitterend.

Cover Leven en werken in het ritme van de seizoenen

Leven en werken in het ritme van de seizoenen
Jaap Voigt en Hapé Smeele

Jaap Voigt (1941) geeft leergangen van één jaar over het taoïsme en de I Tjing. Hij vertaalde de Dao De Jing uit het Chinees (2003). Leven en werken is zijn tweede boek.
Hapé Smeele (1962) is fotograaf. Regelmatig verlegt hij zijn werkterrein. Van portretfotografie naar documentair werk, stillevens en landschapsfotografie.

1 Comment

  • Reply Eva 10 augustus 2016 at

    Praaaachtig en ook inspirerend…voelt als thuiskomen.

  • Reageer